อุทยานแห่งชาติดอยขุนตาล มีพื้นที่ครอบคลุมอยู่ในพื้นที่อำเภอแม่ทา จังหวัดลำพูน และอำเภอห้างฉัตร อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง สภาพพื้นทีเป็นป่าอุดมสมบูรณ์ไปด้วยพันธ์ไม้นานาชนิด เป็นแหล่งต้นน้ำลำธาร ซึ่งเป็นบรรยากาศที่เงียบสงบ และอุโมงค์ขุนตาลซึ่งเป็นอุโมงค์รถไฟที่ยาวที่สุดในประเทศไทยสร้างโดยชาวเยอรมัน อุทยานแห่งชาติดอยขุนตาลมีเนื้อที่ประมาณ 255.29 ตารางกิโลเมตรหรือ 159,556.25 ไร่

ประวัติความเป็นมา

ป่าดอยขุนตาลแห่งนี้เป็นป่า 1 ใน 14 แห่งที่คณะรัฐมนตรี ได้มีมติในการประชุมเมื่อวันที่ 7 ตุลาคม 2502 ให้จัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติซึ่งกรมป่าไม้ได้ ประกาศให้ป่าดอยขุนตาลในท้องที่บางส่วนของตำบลปลาดุก อำเภอแม่ทา จังหวัดลำพูน เป็นป่าสงวนแห่งชาติป่าดอยขุนตาล ตามกฏกระทรวงฉบับที่ 116 (พ.ศ. 2506)และในท้องที่บางส่วนของตำบลบางตาล ตำบลวอแก้ว อำเภอห้างฉัตร และตำบลบ้านเอื้อม อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง เป็นป่าสงวนแห่งชาติป่าดอยขุนตาลตามกฏกระทรวงฉบับที่ 359 (พ.ศ. 2511) เดิมกองบำรุง กรมป่าไม้ ได้มีคำสั่งที่ 40/2508 ลงวันที่ 18 มีนาคม 2508 ให้นายวรเทพ เกษมสุวรรณ ไปทำการสำรวจจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติต่อไป ต่อมากรมป่าไม้ได้เสนอคณะกรรมการอุทยานแห่งชาติ ได้มีมติในคราวประชุมครั้งที่ 5/2517 เมื่อวันที่ 10 กรกฎาคม 2517 ให้กำหนดป่าขุนตาลเป็นอุทยานแห่งชาติ กรมป่าไม้จึงมีคำสั่งที่1160/2517 ลงวันที่ 1 ตุลาคม 2517 ให้นายนฤทธิ์ ตันสุวรรณ ไปดำเนินการสำรวจหาข้อมูลโดยยึดถือตามแนวเขตป่าสงวนแห่งชาติ ผลการสำรวจตามบันทึกลงวันที่ 1 ธันวาคม 2517 และวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2518 ปรากฏว่าป่าดอยขุนตาลมีทรัพยากรธรรมชาติที่มีค่าหลายชนิด เช่น พันธุ์ไม้ที่มีค่าทางเศรษฐกิจ กล้วยไม้ สมุนไพร สัตว์ป่านานาชนิด บรรยากาศที่ร่มรื่นที่เงียบสงบและมีอุโมงค์ที่ยาวที่สุดในประเทศไทย กองอุทยานแห่งชาติ กรมป่าไม้ จึงได้ดำเนินการเพิกถอนป่าดอยขุนตาลจากการเป็นป่าสงวนแห่งชาติจัดตั้งป่าดอยขุนตาลเป็นอุทยานแห่งชาติ โดยมีพระราชกฤษฎีกากำหนดบริเวณที่ดินป่าดอยขุนตาลในท้องที่ตำบลท่าปลาดุก อำเภอแม่ทา จังหวัดลำพูน และตำบลบ้านเอื้อม อำเภอเมือง ตำบลเวียงตาล ตำบลวอแก้ว อำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง ให้เป็นอุทยานแห่งชาติในปี พ.ศ. 2518 ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 92 ตอนที่ 54 ลงวันที่ 5 มีนาคม 2518 นับเป็นอุทยานแห่งชาติลำดับที่ 9 ของประเทศไทย

กองอุทยานแห่งชาติ กรมป่าไม้ ได้ทำพิธีเปิดอุทยานแห่งชาติดอยขุนตาลอย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ 11 มกราคม 2519 โดยมีปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (ดร. เฉลิง ธำรงนาวา-สวัสดิ์) เป็นประธานในพิธีเปิด

จุดเด่นที่น่าสนใจ

อุโมงค์ขุนตาล เป็นอุโมงค์ทางรถไฟลอดผ่านที่ยาวที่สุดในประเทศไทยคือ ยาว 1,352 ฟุต มีสวนไม้ดอกตกแต่งไว้อย่างสวยงาม ศาลเจ้าพ่อขุนตาลและอนุสาวรีย์ ซึ่งสร้างเป็นอนุสรณ์แก่ชาวเยอรมันผู้ดำเนินการควบคุมการสร้าง

ตามยอดเขาสูง เป็นจุดเด่นที่เหมาะสำหรับการพักค้างแรมเป็นอย่างยิ่ง เช่น จากที่ทำ-การอุทยานฯ ด้วยทางเท้า ระยะทางประมาณ 1,500 เมตร จะถึง ย. 1 เป็นที่ตั้งบ้านพักรับรองของการรถไฟแห่งประเทศไทย ซึ่งมีเรือนพักรับรองไว้สำหรับบริการนักท่องเที่ยว ย . 2 มีสนเขาขึ้นอยู่อย่างหนาแน่น ทำให้บริเวณนั้นมีความร่มเย็นสวยงามตามธรรมชาติ บริเวณที่ใกล้ๆ ยอดเขามีบ้านพักรับรอง ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช มีรั้วรอบภายในบริเวณบ้านปลูกพันธุ์ไม้เมืองหนาว และจัดตกแต่งสถานที่สวยงาม มีสวนลิ้นจี่ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชเสด็จไปพักผ่อนอิริยบทที่เรือนรับรองนี้ 2 ครั้ง ส่วน ย. 3 ห่างจาก ย. 2 ประมาณ 3,500 เมตร เป็นยอดเขาที่สูงที่สุดของเทือกเขาขุนตาล (ม่อนส่งกล่อง) สามารถมองเห็นทัศนียภาพตัวเมืองลำปางได้อย่างชัดเจน ก่อนถึงยอดเขานี้จะผ่านป่าธรรมชาติที่ร่มรื่นและเย็นสบายตลอดทาง และจะผ่านบ้านพักของมิชชันนารี จำนวน 7 หลังซึ่งสามารถขอเช่าได้ที่ ่ มหาวิทยาลัยพายัพ จังหวัดเชียงใหม่

น้ำตกแม่ลอง น้ำตกนี้อยู่ทางทิศใต้ของสถานนีขุนตาล ห่างไปประมาณ 10 กิโลเมตร โดยลงรถไฟที่สถานีแม่ตาลน้อย แล้วเดินเท้าไปอีกประมาณ 3 กิโลเมตร จะมีน้ำตกอยู่ตลอดปีสภาพป่าร่มเย็นตลอดทั้งปี

น้ำตกตาดเหมย น้ำตกนี้อยู่แยกจากเส้นทางด้านซ้ายมือ ระหว่างทางจาก ย. ที่ 2 ไป ย. ที่ 3 โดยต้องเดินทางลงไปในหุบเขาแม่ยอนหวาย ประมาณ 300 เมตร

นอกจากนี้ยังมีน้ำตกอีกหลายแห่ง คือ น้ำตกผาตูม น้ำตกห้วยแม่ไพร

ลักษณะภูมิประเทศ

สภาพทั่วไปเป็นเทือกเขาสลับซับซ้อน มีที่ราบอยู่บ้างตามสันเขา เป็นแหล่งต้นน้ำลำธารมีลำน้ำที่สำคัญ เช่น ห้วยแม่ตาล ห้วยแม่ไทร เป็นต้นมีดอยขุนตาลเป็นยอดเขาสูงสุด สูงประมาณ 1,304 เมตร ประกอบด้วยป่าชนิดต่าง ๆ คือป่าดิบชื้น ป่าดิบเขา ขึ้นอยู่ในที่สูงจากระดับน้ำทะเล 1,000 เมตร ขึ้นไป ป่าสนเขาและป่าเบญจพรรณ อยู่สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 700 เมตรขึ้นไป

ลักษณะภูมิอากาศ

อุทยานแห่งชาติดอยขุนตาลแบ่งออกเป็น 3 ฤดูกาล คือ

• ฤดูร้อน ระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ - เมษายน บนยอดดอยขุนตาล ในฤดูร้อนอากาศจะเย็นสบายไม่ร้อนอบอ้าว
• ฤดูฝน ระหว่างเดือนพฤษภาคม - ตุลาคม จะมีฝนตกชุกในระยะเดือนกรกฎาคม และสิงหาคม
• ฤดูหนาว ระหว่างเดือนพฤศจิกายน-มกราคม อากาศจะค่อนข้างหนาวจัดตลอดทั้งวัน

พันธุ์ไม้และสัตว์ป่า

สภาพป่าประกอบด้วยป่าดิบชื้น ป่าดิบเขา ป่าเบญจพรรณ และป่าสนเขาพันธุ์ไม้ที่สำคัญ ได้แก่ ไม้สัก ไม้มะค่าโมง ยมหอม กระบาก ตะแบก จำปาป่า มะม่วงป่า สน 2 ใบ สน 3 ใบ กว้าน ประดู่ ตะคร้อ ไม้ไผ่ต่าง ๆ สัตว์ป่าที่อาศัยอยู่ในบริเวณนี้ประกอบด้วย เก้ง กวาง หมู่ป่า ลิง ค่าง กระรอกบิน ไก่ป่า นกนานาชนิดการเดินทาง

ตามเส้นทางรถไฟสายเหนือ โดยลงที่สถานีขุนตาลแล้วเดินประมาณ 1.3 กิโลเมตร ก็จะถึงที่ทำการอุทยานแห่งชาติดอยขุนตาล

บริการที่พัก

สอบถามรายละเอียดโดยตรงได้ที่งานบริการบ้านพัก ฝ่านันทนาการและสื่อความหมาย ส่วนอุทยานแห่งชาติ สำนักอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ กรมป่าไม้ โทร. 5797223, 5795734 หรือ โทร. 5614292 - 4 ต่อ 724,725 หรือติดต่อที่อุทยานแห่งชาติโดยตรง